Historie

Terugblik

Landgoed de Klokkenberg is rond 1950 ontwikkeld als locatie voor een sanatorium.
De gebouwen en terreinen zijn met buitengewone zorgvuldigheid in het landschap ingepast. De lange verpleegvleugels voor de tuberculose patiënten waren georiënteerd op het zuidoosten. De patiënten profiteerden optimaal van de zon. Bovendien genoten zij van een ruim en weids uitzicht op het open agrarische landschap van de Mark. De bekende landschapsarchitect J.T.P. Bijhouwer was de ontwerper van de tuinen rond het sanatorium. Het ontwerp vertegenwoordigt een hoge tuin- en landschapsarchitectonische historische waarde.
Het sanatorium is van een imposante samenhangende stedenbouwkundige opzet. Uit die tijd zijn maar weinig vergelijkbare voorbeelden bekend. In 2001 heeft de gemeente Breda de waarde van de Klokkenberg onderkend en het complex aangewezen als monument.

Delftse school

De karakteristieke gebouwen zijn van de hand van de architecten Cornelis Hubertus (Kees) de Bever en Cornelis Marie (Kees) van Moorsel. Het gebouwencomplex heeft een hoge, bovenregionale architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een bakstenen sanatorium. De verzorgd gedetailleerde architectuur is traditionalistisch in de stijl van de Delftse school. De gebouwen zijn door de jaren heen steeds aangepast en gemoderniseerd. Met het vertrek van medisch centrum De Klokkenberg naar het Amphia Ziekenhuis en de Hans Berger kliniek naar Oosterhout, verloor het complex haar medische functie.

Ensemble

Het complex heeft een opvallende plattegrond. Het hoofdgebouw ligt aan de zuidzijde met zicht op de Mark. De imposante gevel is 350 meter lang. De plaats van de entreehal
is extra benadrukt door een uitspringend gebogen muurvlak. In dit muurvlak zijn glas-in-lood vensters opgenomen, vervaardigd door M. de Leeuw. In die tijd waren de afdelingen nog gescheiden voor mannen en vrouwen. Gezien vanaf de Mark lagen de vrouwen aan de linkerkant (westzijde). De mannen lagen aan de rechterkant (oostzijde). Aan beide zijden bevinden zich haaks op de afdelingen galerijen. Vanuit de vrouwenafdeling leidde een galerij naar het zusterhuis (klooster) aan de westzijde. Daar tegenover liep vanuit de mannenafdeling een galerij naar het zogenoemde economiegebouw (met de keukens en dergelijke) aan de oostzijde. Op hun beurt worden de galerijen aan het eind weer met elkaar verbonden door een derde galerij. De drie galerijen omsluiten zo een weldadig rustige binnenplaats. Via de poort onder de galerij wordt een tweede binnenplaats bereikt, die aan de noordzijde wordt afgesloten door de kapel.

Kapel

De aanwezigheid van de kapel onderstreept het rooms-katholieke karakter van het complex. De kapel met de omvang van een flinke kerk speelt een dominante rol in de architectuur van het gebouwencomplex. Dat komt door de verhouding in grootte ten opzichte van de aangrenzende zusterhuizen en door de situering op de centrale as van symmetrie. De vormgeving van de oprit versterkt deze centrale positie nog eens.

Sanatorium

In 1943 werden de eerste plannen uitgewerkt om ook in West Brabant een sanatorium voor de behandeling van longtuberculose patiënten op te richten. Over de verklaring van de oorsprong van de naamgeving De Klokkenberg zijn vele versies in omloop. Dat de noodklok in de veertiger jaren diende te luiden, daar was iedereen het over eens.
In het voorjaar van 1945 werd in Tilburg een noodsanatorium ingericht. De patiënten hadden zo vlak na de bevrijding zeer snel hulp nodig. Hun fysieke weerstand was sterk verminderd. Door de slechte sociale omstandigheden in de crisistijd en de gevolgen van de Duitse bezetting. Ondertussen is het bestuur naarstig op zoek naar een geschikte locatie voor een nieuw sanatorium. De keus viel op het terrein van 45 ha groot aan de Galderseweg in Breda. Het bestuur motiveerde de keus als volgt: ‘waar het terrein gelegen is in het dal van het riviertje de Mark, dat behalve de schoonheid van het Brabantse landschap bovendien een openheid bezit, die men maar zelden in deze provincie aantreft’.

Inzamelingsactie

De Brabantse bevolking heeft zich buitengewoon ingespannen om mede de benodigde gelden voor de nieuwbouw in Breda te verzamelen. Het beroemde 1-miljoen-fonds. Samen met maatschappelijke instellingen en organisaties in de gezondheidszorg.
In de beleving van de Brabanders is de Klokkenberg altijd diep verankerd geweest.

Start bouw

In het najaar van 1950 gaan de spaden in de grond en op 27 november 1951 is er de feestelijke eerste steenlegging. In december 1953 verhuisden patiënten en personeel vanuit Tilburg naar Breda. Een lange stoet trok, onder begeleiding van een politieagent op de motor, door het Markdal naar de nieuwe behuizing aan de Galderseweg. Op 29 juni 1954 werd voor 550 patiënten het modernste sanatorium van Nederland officieel geopend.

In de loop der jaren kwamen er steeds betere medicijnen om de tuberculose te behandelen en er komen zelfs bedden leeg te staan. Het Medisch Centrum De Klokkenberg zal zich in de loop der jaren als een multi-categoraal ziekenhuis ontwikkelen.

Gebruikers

1943 Sanatorium voor tuberculose patiënten te Tilburg
1953 Sanatorium voor tuberculose patiënten te Breda
1960 Centrum voor Epilepsie, Dr. Hans Berger Kliniek
1960 Long- en Astmacentrum, Schoondonck
1969 Centrum voor Kinder-en Jeugdpsychiatrie, De Mark
1977 Centrum voor Allergologie-Immunologie
1979 Kliniek voor Thoraxchirurgie
2001 De klinieken worden bij verschillende Bredase zorginstellingen ondergebracht.